Ścięgno Achillesa to bez wątpienia najsilniejsze i największe ścięgno w ludzkim organizmie. Potrafi ono wytrzymać poprzeczne siły ścinające rzędu 500 kg. Łączy również mięśnie tylnej części goleni z guzem piętowym kości piętowej. Podczas biegu musi ono wytrzymać ponawiające się obciążenia w formie sił poprzecznych przekraczające nawet 10 – krotność masy ciała. Jak na swoją niezwykłą wytrzymałość jest ono również najczęściej uszkadzaną strukturą ścięgnistą. Rozmiar i unikalna budowa szczególnie predysponuje zarówno do uszkodzeń ostrych (nagłe) jak i przewlekłych.
Uszkodzenia ostre zazwyczaj wiążą się z całkowitym lub częściowym przerwaniem ścięgna. Do przewlekłych zalicza się zapalenie ścięgna, zwyrodnienie jak i zapalenie pseudopochewki, która spowija ścięgno. Najczęstszą przyczyną kłopotów ze ścięgnem Achillesa jest ukrwienie. Zapatrzane jest poprzez naczynia międzykostne pochodzące od kości piętowej – od dołu oraz gałązki śródmięśniowe – od góry. Problemy zwyrodnieniowe oraz urazowe w obrębie przebiegu ścięgna Achillesa pojawiają się zwłaszcza na odcinku od 2 do 6 cm licząc od przyczepu do guza piętowego. Miejsce to zostało opisane jako obszar względnego braku ukrwienia. Do pierwotnych przyczyn uszkodzeń ścięgna Achillesa prowadzą obciążenia udarowe (niedokrwienie) szczególnie nasilane przez aktywność fizyczną towarzyszącą biegom i skokom.
Bezpośredni wpływ mają na to błędy treningowe, ale również wadliwe pronacyjne ustawienie stopy, źle dobrane obuwie (brak stabilizacji tyłostopia) oraz nadmierne napięcie mięśni w obrębie tylnej części goleni.
Wielu ekspertów dopatruje się problemów w obrębie ścięgna Achillesa poza miejscem przyczepu w „czynnościowej nadmiernej pronacji”. Aby zrozumieć to określenie należy sobie wyobrazić osobę z płaskostopiem, u której podczas biegu stopa ulega spłaszczeniu oraz podczas kontaktu pięty z podłożem wchodzi w pronacje (pieta ucieka na zewnątrz). W obrębie ścięgna Achillesa dochodzi do dużej rotacji, która z kolei powoduje wyciskanie krwi, która w normalnych warunkach powinna trafić do ścięgna. Doprowadza to najpierw do stanu zapalnego, a potem do zwyrodnienia. Tak więc zanim rozpoczniecie bieganie warto zbadać czynnościowo swoje stopy, co uchroni was przed nieprzyjemnymi konsekwencjami ze strony ścięgna Achillesa.
Najczęściej ostre całkowite przerwanie występuje u osób w średnim wieku poprzez duże ekscentryczne przeciążenie ścięgna przy stawie skokowym ustawionym w zgięciu grzbietowym. Odnotować je można zarówno przy przewlekłym zwyrodnieniu ale również wśród osób, które nie miały żadnych dolegliwości ze strony stóp. Do częściowego przerwania ścięgna najczęściej dochodzi wśród dobrze wytrenowanych zawodników dyscyplin lekkoatletycznych. Najczęściej do przerwań lub naddarć ścięgna dochodzi w strefie o najsłabszym ukrwieniu czyli od 2 do 6 cm od przyczepu do guza piętowego. Zapalenie ścięgna ma charakter przeciążeniowy i częściej dotyka mężczyzn w średnim wieku, szczególnie uprawiających aktywność fizyczną wymagającą dużego wysiłku fizycznego lub o charakterze biegowym. Zapaleniu może ulec również kaletka (poduszka amortyzująca tarcie) powierzchowna Achillesa (tylno – dolna), kaletka głęboka Achillesa (przednio – górna) oraz dająca podobne objawy choroba Haglunda.
Kaletka powierzchowna ulega zmianom zapalnym z reguły poprzez ucisk zapiętka na strukturę w źle dobranym obuwiu. Kaletka głęboka natomiast ulega zapaleniu w wyniku ostrego lub przewlekłego urazu oraz poprzez ścisłe sąsiadowanie z guzowatością kości piętowej, co może bezpośrednio prowadzić do mechanicznego podrażnienia struktury. Chorobę Haglunda opisuje się natomiast jako kostną wyniosłość zlokalizowaną w tylno górnej części guza piętowego, które również może prowadzić do podrażnień kaletki głębokiej oraz ścięgna Achillesa. Ból przy deformacji Haglunda lokalizuje się w górno tylno bocznej części kości piętowej wyraźną palpacyjną wyniosłość kostną.
Powyższy opis wybranych patologii w obrębie ścięgna Achillesa może się wydać nieco skomplikowany jednak jest istotny z punktu widzenia trafności leczenia. Jeżeli odczuwasz dolegliwości bólowe ze strony ścięgna Achillesa, spróbuj zastosować się do poniższych rad:
Powyżej wynotowałem tylko część patologii związanych ze ścięgnem Achillesa i domowe sposoby rdzenia sobie z bólem w obrębie ścięgna Achillesa. Ból skojarzyłem ze stanem zapalnym w obrębie ścięgna, ponieważ to on sprawia dolegliwości. Jeżeli nie odczujecie poprawy lub chcecie przyspieszyć proces leczenia zalecam udanie się do specjalisty w dziedzinie fizjoterapii ortopedyczno - sportowej. Każdy taki specjalista pokieruje was do odpowiedniego lekarza zajmującego się podobnymi problemami i vice versa. W swojej praktyce spotkałem się z wieloma „specjalistami”, którzy zalecali moczenie w szarym mydle lub inne metody z przed epoki kamienia łupanego. Uwierzcie mi, radzimy sobie nie najgorzej stosując najnowsze doniesienia ze świata nauki oraz rzetelnie i indywidualnie podchodząc do każdego.
Krzysztof Klimek
Fizjoterapeuta ALL FOR BODY